Naast gedichten heb ik, samen met acht auteurs gewerkt aan een ontroerende, indringende, maar prachtige verhalen bundel: Door de Dood geraakt
Rouw.
Als naasten denken wij allemaal te weten hoe groot het gemis is en hoe diep de pijn voelt na het verlies van een dierbare. Tot het op ervaren aankomt. Op een kwade dag wordt immers iedereen onontkoombaar met de dood geconfronteerd.
Dan blijkt elk rouwproces een eigen identiteit te hebben. In deze bundel vertellen negen auteurs ieder hun persoonlijke verhaal: kwetsbaar, emotioneel, integer maar vooral herkenbaar. Rouwen en weer opstaan.
Negen auteurs sloegen de handen ineen voor een uniek project. Ieder van hen vertelde zijn of haar verhaal over de verwerking van rouw na een groot verlies. De onmacht, de liefde, het opnieuw gaan leven. Een groot respect voor de dierbaren van: Jeroen den Harder Arie van Driel Marguerite de Ruijter Femmy ten Cate Marije den Daas Irma Moekestorm Susan van ‘t Hullenaar Marjon Meijvogel Erika van Dalen
De verhalen worden voorgegaan door een zwartwitfoto gemaakt door Jeroen den Harder. Ze beelden het moment van intens verdriet uit, geven hoop mee voor de toekomst.
Midden in de drukte van de wereld Staat de tijd stil op het tijdstip van overlijden Eenzaam en alleen in de drukte Een kleine stap vooruit Om vervolgens weg te zakken in de modder De poel van verdriet van het gemis Zuig mij dan niet mee in jouw vreugde Maar laat mij ook niet alleen Praat met mij, luister naar mij
Spreek de naam uit zodat deze blijft voortbestaan Erken en herken mijn verdriet Zie mijn verlangen ook al komt deze niet De wereld draait door De mijne even niet Geef mij tijd en ruimte om te rouwen Geef mij de kans om te verwerken op mijn manier Leef jouw leven, maar vergeet de mijne op dat moment niet!
De laatste adem De baar De wagen staat klaar Inladen Uitzwaaien De straat uit Rechtsaf Uit het zicht Niet uit het hart Nog een paar keer kunnen we je nog zien Nog een paar keer je lichamelijke aanwezigheid Nog even en het is voorbij
Ik wil je nog zoveel vragen Zoveel dingen met je overleggen Zoveel aan je laten zien Regelmatig heb ik wel iets Iets waarvan ik denk: “jij zou het weten” Ik zou met je willen overleggen wat de beste optie is Gewoon je wijze raad, je advies, je overdenkingen
Ik zou je willen laten zien waar ik woon Wat ik doe Wat ik beleef Maar ik besef dat het nooit meer kan Ik zal het voortaan zelf moeten doen Aan anderen laten zien Aan anderen vragen
Of mij gewoon blijven afvragen Wat zou jij doen Zou je trots zijn Of maar gewoon in jouw geest verder gaan Wetende dat je trots zou zijn Vertrouwen in mijzelf Vertrouwen in wat jij mij leerde
Maar bovenal zal ik moeten doorgaan In vertrouwen Dat wat jij mij leerde Ik mag uitvoeren Wetende dat jij trots bent Tot mijn laatste adem
Alleen deze is waarheid Het is geen droom Er gebeurde iets, bizar gewoon Plotseling, ongenadig hard Niemand die het kan beseffen, niemand Waarom dan toch Waarom…
Een boze droom Grote ogen, verward Hoe is het mogelijk… jij Hoe kan het dan zomaar voorbij zijn Zomaar opeens Als een donderslag bij heldere hemel Voorbij als een donderklap Stralende zon, heldere hemel Maar mijn hart zo donker zwart Ineens plotsklaps Zomaar opeens
De slechtste film waar wij ooit in hebben gezeten Alleen kan je deze film niet uitzetten Een boze droom, waar geen einde aankomt Tot je ontwaakt Neergegooid op de aarde En beseft het is echt Waar ben je nu Waar kunnen we je vinden Of ben je onbereikbaar Zal het laatste wel zijn Verdwenen
Maar altijd in onze harten Ook al lijkt die nu donker zwart… Waar jij intens wordt gemist
Aan het einde van jouw leven Is ons een liefdevolle herinnering gegeven Nooit zullen we je vergeten De liefde en warmte De vriendschap en verbondenheid De vele mooie momenten Zullen een prachtige herinnering worden De pijn en het verdriet zullen blijven Intens verdrietig zullen wij dit een plek moeten geven
Ter nagedachtenis aan onze Lieve (schoon) zus We zullen je ontzettend missen
Zo liefdevol Zo eerlijk Zo trouw zo veel respect Wijsheid en kennis Vol goedertierenheid Jij bent mijn papa geworden Mis je nog elke dag
En nu met Vaderdag nog een beetje meer Geen cadeautje meer kunnen brengen Geen arm om je heen Om te zeggen dat ik zielsveel van je hou Dat jij mijn papa bent geworden Dat zal ik nooit vergeten Wat heb ik enorm respect voor jou
Liefde gaat niet om bloedverwantschap Het is oprechte liefde Welke maakt dat jij bent geworden Mijn papa voor altijd En ik jouw zoon
Wederom bijna een Vaderdag voorbij Wederom een dag dat ik je intens mis Wederom een dag…
Na het overlijden van dierbaren val je in een donker zwart gat Pikdonker, het lijkt wel of er geen lichtje aan de horizon is Intens bedroeft, verdrietig, overrompeld met emotie De tijd lijkt stil te staan
In het begin krijg je nog wel steun van je omgeving Maar op een gegeven moment moet je ophouden wordt er gezegd Dat valt niet mee, er zit geen tijdslimiet aan Het knaagt en het vreet, langzaam ga je er aan onderdoor
Tot iemand je aanmoedigt Ga weer schrijven, probeer het Zet je gevoel maar op papier Het maakt niet uit of het goed geschreven is Als het maar bij jezelf is Geschreven vanuit je hart
Om je herinnering een plaats te geven Om rust te vinden in je hart Om uiteindelijk in je eigen tempo door te gaan met leven
Er zit geen tijdslimiet op rouw Mis ze nog elke dag, al zijn we jaren verder En naar mate ik ouder wordt, komen daar meer mensen bij Moet er nog niet aan denken hen te verliezen Al ligt de dood altijd op de loer
Mag je nog lang hier blijven De herinnering met dierbaren kan ik alleen met jou bespreken Want samen hebben wij dit doorgemaakt Straks moet ik alleen verder gaan
Ik moet er nu nog niet aan denken Hoe gaat het dan verder met mij Beland ik dan weer in een donker gat Wie trekt mij er dan uit
Helpt mij weer overeind, denkt daarbij niet in tijd Geef ruimte aan verlies, geef ruimte aan rouw Niet voor even, maar voor zolang nodig is Geef het de tijd!
Jeroen den Harder – 12 april 2019
Wil je uitleg hoe ik tot dit gedicht ben gekomen, lees dan de bijbehorende column
Ik hoor jouw stem hoog in de lucht Cirkelend om mij heen Ik wil er niet tegen vechten Blijf cirkelen om mij heen Blijf dichtbij
Ik weet niet waar ik heen moet Was druk met alles Maar strijden had geen zin
Ik was aan het dwalen vond mij zelf niet terug Geen rust in mijn hart
Kon ik je woorden maar duidelijk verstaan Ik was aan het dwalen, wist niet waarheen Wil de weg leiden naar een gelukkiger bestaan Weg van pijn, angst en leegte Weet alleen niet waarheen het gaat Zal dat stukje rust ooit komen Is het dan niet te laat
Het drukt op mijn leven Angst verdriet pijn En ondanks dat wil je toch ook het beste geven Een goede zoon, vader, partner en vriend zijn Alles wat er in je zit Niets is je dan te veel Doe je soms jezelf te kort Maar je hebt het geprobeerd Sterker, je uiterste best gedaan Om alles te geven Nu is het tijd om samen verder te gaan
Te luisteren naar die stem die je de weg wijst Ook al weet je niet waarheen Ik zal er niet tegen vechten Blijf dicht bij mij, leidt me de weg Naar een mooie leven
Ik hoor jouw stem hoog in de lucht Cirkelend om mij heen Ik wil er niet tegen vechten Blijf cirkelen om mij heen Blijf dichtbij Zodat ik je stem zal blijven horen En wijs mij met engelengeduld de weg Omdat ik niet altijd zal horen wat jij zegt
Drie jaar geleden ben je van ons heengegaan, ik nam afscheid van mijn papa, van mijn vriend, van mijn steun en toeverlaat. Wat hebben wij een mooie tijd gehad en wat een dierbare herinneringen!
Op mijn kaart stond de volgende tekst:
De grenzeloze liefde die hij naar ons heeft uitgestraald
Wordt nu in eindeloze herinneringen vertaald
Gedicht: Was jij nog maar hier
Was je nog maar bij ons
Met raad en daad stond je naast ons
Met liefde omarmde jij ons
Als een vader, zo liefdevol
Jij was voor mij zo dierbaar geworden
In moeilijke tijden stond je naast ons
Zorgde je met liefde en aandacht
Hielp je ons uit het diepste dal
Je trok ons omhoog en tilde ons boven jouw zelf uit
Je zette jezelf op de achtergrond
Dat was ook niet altijd goed, maar jij vond het prima zo
Laat een ander maar belangrijker zijn
We mochten voor jou zorgen in de laatste weken
Dit vond je moeilijk zat
Ik vond het heerlijk, al was het maar van korte duur
Jij mocht op de eerste plek staan
Dat heb je ruimschoots verdient!
En toen stonden we daar
Ik nam afscheid met de woorden
De grenzeloze liefde die hij naar ons heeft uitgestraald
Er komt een dag, dan zullen jullie daar staan, om definitief afscheid te nemen, mooie momenten komen er dan niet meer en heb je wel alles gezegd bij leven? Ik weet zeker, er zullen er zijn die tranen zullen laten. Maar nu zie ik ze niet, ook zij zullen er waarschijnlijk vooraan willen staan. Tranen in de ogen, jankend als een klein kind, och wat erg dat hij is heengegaan. Nou ik kan je vertellen, dan is het te laat!
Gedicht: Eenmaal zullen jullie daar staan
Daar staan jullie dan
De één met een bedompt gezicht
De ander een traan van oprecht verdriet
Maar er staan er ook te janken
Krokodillentranen wel te verstaan
Je haalt ze er vast wel uit
De oprechte personen
De mensen met stil verdriet
De mensen met krokodillentranen
Dan zal ik blij zijn dat ik dat niet meer zie
Verhalen worden dan verteld hoe goed ik wel niet was
Soms zou je weleens willen onderduiken, gewoon de rust en anonimiteit opzoeken, weg van alles, gewoon rust. Geen moeten, geen zoeken, geen gezeur, geen doen. Gewoon niks, rust. We moeten van alles en als dat nu gewoon eens simpelweg niet gaat? Doordat je moe bent, doordat je het even niet aankan, doordat je ziek bent…….
Ik kijk graag naar het programma van Johnny de Mol: De reis van je leven. Mensen die ernstig ziek zijn, opgegeven door de wetenschap, omdat er nu eenmaal geen oplossing is voor hen, gaan nog één keer de reis van hun leven maken met drie vrienden. Een emotioneel en prachtig programma. Oprechte en eerlijke gesprekken en zoals altijd kunnen ze niet alles laten zien, daar is het programma gewoon te kort voor.
Gisteren heb ik dus ook weer zitten kijken. Enkel citaten heb ik verwerkt in onderstaand gedicht. (vet en cursief in de tekst)
Gedicht: Onderduiken
Er is geen genezing meer mogelijk voor jouw ziekte
Een onmogelijke opgave om verder te gaan
Het is een strijd die al gestreden is
Eenzaam moet je het ondergaan
Ook al heb je mensen om je heen
Die klote ziekte draag je alleen
Dat nemen ze niet bij je weg
Je moet er maar mee omgaan
Mensen blijven weg
Ze kunnen er niet mee omgaan wordt er dan gezegd
En jij
Jij kan dit toch ook niet alleen
Blijkbaar zul je wel moeten
Als je ziek bent sta je vaak alleen
En dan
Dan ben je al ongeneeslijk ziek en dan wordt je ook nog eens sociaal buitengesloten
Zo van zoek het maar uit met jouw ziekte
Dat past even niet in mijn straatje
Nou tegen die mensen zou ik zeggen
JIJ OOK NIET!
Niet bij leven
Blijf dan ook maar weg als het te laat is
Dan heb ik er ook niks meer aan
Kom je dan kijken of er echt geen beweging meer inzit
Of de laatste adem er echt is uitgegaan
Nee, voor die tijd zou ik willen onderduiken
Met de mensen die er echt nog voor mij zijn
Bij leven wel te verstaan
Nog één mooie tijd
Onderduiken in de reis van je leven
Tot aan het eind van mijn leven
En ben jij er niet bij
Kom dan ook die laatste dag niet kijken
Het is geen poppenkast
Het is dan immers voorbij
Dan is het over en sluiten
Dan ga ik voor altijd
Onderduiken
Zo denk ik er dan over, niet bij leven, dan ook niet bij het eind…….
Vrienden zoek je uit, soms komen ze zomaar in je leven, totaal onverwacht. Soms kan het zomaar gebeuren dat je iemand al jaren kent voor hij echt in je leven komt. Regelmatig ging ik vroeger even bij hem langs op kantoor. Ik was nog een jochie, hoe oud was ik nou eenmaal, Ik was net een tiener geworden. En toch wist ik al, dit is een bijzondere man. Zacht, gemoedelijk, een praatje, een advies.
Papa voor altijd, Hoek van Holland
En als ik daar dan kwam, mijn moeder werkte daar ook, dan ging ik eerst even ma gedag zeggen, om vervolgens even een rondje te maken. Als ik daar dan bleef eten, dan zaten we bij elkaar aan tafel. We konden het goed met elkaar vinden. En jaren later kwam hij in ons gezin. Toch onverwacht, maar vanaf de eerste dag vier handen op één buik, het beste was die van hem te nemen, zijn buik was wat voller, met een knipoog, was zijn bijnaam snel beslist, het was voortaan bolle en ik! Tegen ma natuurlijk, dat wel, we hielden van een dolletje, maar ook de goede gesprekken kwamen snel. We waren vaak samen, hij hielp waar hij kon, maar we mochten ook gewoon ons eigen gang gaan. Wel binnen de perken natuurlijk, maar die had ma al gesteld. Geen probleem, ik wist wat wel en niet mocht, maar soms ging ik daar toch net een beetje overheen.
En in de jaren die volgde, toen ik ziek werd en het moeilijk had, was hij er voor mij. De eerste keer dat ik in een rolstoel kwam was doodeng voor ma, maar zeker ook voor mij. Hij sleepte ons er doorheen, had het al eerder meegemaakt. Wist van een negatief iets, in dit geval die rottige rolstoel, iets positiefs te maken. Plaatste je in een hoek bij een boom, blijf hier maar staan, we komen zo…….. Nou daar stond ik dan, hij lag in een deuk. Ma riep: dat kun je toch niet maken! Waarop hij zei: je dacht toch niet echt dat ik hem daar zou laten. Om vervolgens lachend mij mee te nemen en weer verder te gaan. En als ik iets zei terwijl hij mij duwde en hij hoorde het niet goed, dan slingerde hij mij op de achterwielen, lag ik bijna achterover, keek ik omhoog recht in zijn pretogen. We hebben veel beleeft. Hij kwam in ons leven als vriend en ging heen als mijn vader!
September 2015 is hij overleden, we missen hem nog elke dag!
Gedicht:
Als vriend kwam je in ons leven
Tot het eind toe bij ons gebleven
Je bracht ons dichter bij elkaar
Vier handen op één buik
We namen de jouwe maar
Die was wat voller dan die van mij
Vanaf de eerste dag was jij die vriend
Die ene speciale
Die ik zo nodig had
En ondanks dat we het nooit tegen elkaar vertelden
Als je zo in het leven staat als dat ik nu sta, dan denk je alvast over de toekomst na. Dan wil je niet dat straks iedereen zich zou afvragen: “wat zou hij willen”. Nee, dat hoeft van mij niet, ik heb er alvast over nagedacht, voor als het straks, nou ja, ik hoop over een tijd, zover is. Met mijn achtergrond en alles wat ik heb meegemaakt, weet ik wat ik wil, of het haalbaar is, tja, dat zal zich uitwijzen, misschien moeten we nog wat schrappen of bijstellen, dat zal dan zo zijn. Natuurlijk weet ik dat het voor sommigen moeilijk is, het laatste wat ik wil is dat hen overkomt wat mij overkomen is. Het rouwen en verwerken van het verlies pas na enige tijd. Rouwen moet zo snel als mogelijk kunnen beginnen. Natuurlijk moet er opgeruimd worden, spullen afgevoerd, opgeleverd en sleutels ingeleverd. Natuurlijk moeten zij dat dan samen doen, hoe moeilijk ook. Maar ook ik laat mensen uiteindelijk achter, hoop dat dat nog echt wel een poos duurt, hoop dat het ze dan goed gaat, dat ze doen wat ze geleerd hebben, verder gaan op dat ingeslagen pad en dat ze nimmer meer over zich heen laten lopen. Maar zij die het nu al goed doen moeten ook verder. Blijf dan volhouden wat je hebt geleerd en breidt dat uit! Blijf bijleren en geniet van elke dag. Een traan mag, rouwen moet, daar wil ik ruimte voor creëren, zodat je later nimmer hoeft te zeggen dat het lang heeft geduurd voor je aan verwerking toe kwam, net als ik dat had. Voor mij rede genoeg om te zorgen dat het klaar ligt, zodat jullie niet hoeven te zoeken, het ligt dan klaar, een paar keuzes mogen jullie dan zelf maken, maar in principe hoeft dat dan niet. Moeilijke woorden, een lastig verhaal, je wil er nog niet aan, toch is het goed om er, juist nu al bij stil te staan. Straks is het te laat. Sommige mensen vragen dan: “ben je depressief”, ik noem het realistisch.
